IK HEB EEN LIEF TE ... OF DE HERKOMST VAN HUWELIJKSPARTNERS TE OKEGEM (1602-1850)

Herman Van Isterdael

 

Wanneer kinderen uitgroeien tot jonge mensen gaat het andere geslacht plotseling de aandacht trekken. Jongens en meisjes gaan op zoek naar de vrouw of man van hun dromen. In het begin is dat nog vaak kalverliefde, dat gaat meestal rap over. Vanaf ongeveer 20 jaar wordt het serieus. Een partner zoeken waar men zich levenslang goed zal bij voelen is niet eenvoudig. Ook al omdat de liefde altijd van twee kanten moet komen en vooral ... moet blijven duren. Is het dan toch gelukt om die unieke te vinden, dan staat er niets meer in de weg om samen een leven te starten vol romantiek, rozegeur en maneschijn en met een prachtig doel voor ogen: met twee aan een toekomst bouwen waar de ene alles betekent voor de andere. Vroeger kon men in een huiskamer nog wel eens de spreuk lezen:

"Daar alleen kan liefde leven,

daar alleen is 't leven zoet,

waar men stil en ongedwongen,

alles voor elkander doet".

Een ander uiterste wordt in een populaire meezinger verkondigd: "Jefken is getrouwd, hij zit in de miserie, 't is zijn eigen fout". Het eigenaardige aan dit lied dat wanneer het wordt aangeheven iedereen met volle overtuiging meezingt.

Huwelijk-geluk-miserie, niemand kan de romans en wetenschappelijke boeken nog lezen over dit onderwerp. Om nog te zwijgen van de films en televisieseries. Ik ben niet van plan daarover uit te weiden. Alleen heb ik simpelweg eens opgetekend waar de Okegemnaars in het verleden hun toekomstige vrouw of man zochten. Kan men met deze gegevens iets aanvangen? Ik vermoed van niet, het is niet omdat vroeger in een bepaalde buurgemeente de vrouwen of mannen hun karakter goed paste bij dat van de huwbare jongens en meisjes van Okegem dat dit nu nog een garantie is voor een goede verbintenis. Maar men weet nooit en op dit vlak is goede raad duur. Ik geef hem hierna gratis.

In het verleden hadden jongelui met trouwplannen het ook niet gemakkelijk. Ze hadden zoals nu met veel zaken rekening te houden. Welke elementen kunnen een rol spelen bij de partnerkeuze? Ik som op: leeftijd, spaarpot (arm-welgesteld), uitzicht (schoon-lelijk), inzet (lui-werkzaam), karakter (meegaand-gendarm), verstand (dom-slim), gezondheid, ...

Mannen werden vroeger nog al eens gewaarschuwd voor al te schoon en al te slim vrouwvolk. In 1532 werd het, vermoedelijk door een vrouwenhater, nogal scherp uitgedrukt: " een schoon vrouwe is een schoon huys getimmert op een schijthuys"1. Of ook het populaire gezegde "Wie een vrouw trouwt om haar lijf, verliest het lijf en houdt het wijf"2.

In het verleden was de keuze van een huwelijkspartner voor mensen van de niet-bezittende klasse vermoedelijk een zaak van de betrokkenen zelf. Bij families met een zekere welstand was enige sturing van de ouders niet uitgesloten. Trouwen werd voor hen eerder als het sluiten van een koopmanschap gezien; het is onder deze term dat het effectief in de sociale romans van de 19de eeuw zal worden omschreven. Als voorbeeld laten we A. Snieders aan het woord bij het weergeven van de huwelijksstrategie zoals deze onder de bezittende boerenstand aan de orde was; 'Een vrouw zoeken is niet moeilijker dan eene koei koopen... 'tis koopmanschap gelijk een ander. Als men er ergens eene weet staan, gaat men er op uit.'3. Zonen en dochters van rijkere boeren zochten een valabele huwelijkspartner op hun niveau. Maar dergelijke goede partijen waren niet dik gezaaid. De topklasse van Okegem trouwde indien mogelijk onder mekaar, maar familiebanden verhinderden op de duur dergelijke huwelijken. Daardoor duiken er te Okegem soms trouwers op uit tamelijk ver afgelegen dorpen. Als type-voorbeeld van deze huwelijkspolitiek nemen we het gezin van Joannes Hendrickx.

Hendrickx Joannes gedoopt op 21.11.1695 overleden op 04.09.1772 en begraven te Okegem 06.09.1772, zoon van Jacobus en van Joanna De Bisschop huwde te Ninove op 14.08.1718 met Maria Buijdens overleden bij een bevalling te Okegem op 02.10.1733. Hij was baljuw van Okegem 1740-1772, schepen 1725-1729, burgemeester 1729-1740, beheerder van de armentafel in 1719. Pachter4 op het Hof te Hazeleer van 1736 tot 1772. Bovenaan de toegangstrap van de sacristie ligt de sterk verweerde gezamenlijke grafsteen van Jan Hendrickx en van zijn tweede vrouw gemetseld. Hij had 15 kinderen uit twee huwelijken waarvan er zeven de huwbare leeftijd bereikten.

- Joanna gedoopt 13.12.1720 huwde te Okegem op 05.02.1747 met Joannes Van der Taelen van Ninove.

- Petrus Amandus gedoopt 06.02.1723 overleden te Okegem op 21.10.1730, 8 jaar oud.

- Maria Catharina gedoopt 01.01.1725, huwde te Okegem 23.06.1748 Petrus Joannes De Mets (ook De Met) van Ninove.

- Joannes gedoopt 27.06.1729, overleden te Okegem op 20.07.1729, 1 maand oud.

- Joannes gedoopt 29.08.1730 overleden te Okegem op 29.09.1735, 5 jaar oud.

- meisje gestorven na het plots overlijden van de moeder en het openen van de baarmoeder, gedoopt 02.10.1733 overleden 02.10.1733.

 

huwde opnieuw op 28.11.1733 met Cornelia Joanna Van den Perre, verwant in de 4de graad, gedoopt 07.11.1710 overleden op 21.09.1788 dochter van Jacobus en van Maria Van den Storm. Getuigen bij het huwelijk Gillis Moons en Jacobus Van Haevermaet.

- Maria Anna gedoopt 25.08.1735, huwde te Brussel St.-Gaugericus op 01.02.1759 met Petrus Van Ghijseghem geboren te Denderhoutem.

- Jacobus Norbertus gedoopt 14.02.1737, overleden te Okegem op 12.03.1737, ca. 1 maand oud.

- Ferdinand Alexander Josephus gedoopt 26.02.1738 overleden te Okegem op 18.03.1738, ca. 1 maand oud.

- Cornelius gedoopt 17.04.1739, overleden te Okegem op 15.04.1746, 7 jaar oud.

- Joannes gedoopt 16.04.1741, huwde met Petronella Jacoba Van Havermaet.

- Adrianus Josephus gedoopt 24.05.1743, overleden te Okegem op 14.10.1745, 2 jaar oud.

- Theresia gedoopt 24.03.1745, overleden 07.12.1784 huwde te Okegem op 08.01.1774 met Amandus Haelterman geboren te Nederhasselt overleden 26.12.1813 zoon van Franciscus en van Maria Van Ongeval. Amandus hertrouwde met Maria Francisca De Cooman.

- Alexandrina Josepha gedoopt 09.04.1748 huwde met dispensatie verwantschap 3de graad op 02.10.1775 Joannes Philippus Van Havermaet gedoopt 06.05.1747, overleden te Pamel 28.04.1819 zoon van Jacobus en van Anna Catharina Schoonians.

- Anna Maria gedoopt 26.05.1750 huwde te Schoonaarde op 09.05.1775 met Judocus Josephus De Pauw geboren te Zellik.

 

Nog geen twee maanden na het overlijden van zijn eerste vrouw hertrouwde hij met de dochter van de toenmalige baljuw Jacobus Van de Perre. Hij volgde zijn schoonvader op als baljuw. De heer van Okegem was peter van Ferdinand Alexander Josephus. Twee van zijn kinderen trouwden met leden van het gezin van Jacobus Van Havermaet, de meier van Okegem. Uit dit gezin stamde ook de latere abt van de St.-Adriaansabdij te Geraardsbergen.

Amandus Haelterman van Nederhasselt zou later op het Hof te Hazeleer verder boeren.

De meerderheid van de Okegemnaars hadden uiteraard niet zo'n hoge verwachtingen qua welstand van hun toekomstige levensgezel. En ze gingen het meestal ook niet zo ver zoeken.

De pastoors die de huwelijksakten in registers optekenden hebben zich over het algemeen niet erg bekommerd over de herkomst van de trouwers. De vermelding van de woonplaats of geboorteplaats van de huwelijkskandidaten komt zelden voor. In de 17de eeuw werd op 331 huwelijken van 60 personen de herkomst opgetekend, dit is minder dan 10 %. In de meeste gevallen was één van de trouwers van Okegem zelf afkomstig. Bovendien behoorde Impegem, een gehucht van Liedekerke, tot de parochie Okegem. De inwoners van Impegem werden niet als vreemdelingen beschouwd. In orde van belangrijkheid kwamen de personen die in de 17de eeuw in de parochie Okegem (= Okegem + Impegem) trouwden van:

- Pamel (10)

- Iddergem (7)

- Denderhoutem (6)

- Liedekerke (6)

- Strijtem (5)

- Denderleeuw (4)

In de 18de eeuw vonden we 157 herkomstvermeldingen, waarvan de belangrijkste waren:

- Pamel (41)

- Liedekerke (19)

- Denderhoutem (13)

- Denderleeuw (8)

- Iddergem (7)

- Borchtlombeek (7)

- Denderwindeke (7)

- Meerbeke (6)

- St.-Katharina-Lombeek (5)

- Wambeek (5)

In de periode 1801-1850, op basis van de burgerlijke stand. Op 161 personen afkomstig uit een andere gemeenten waren er van:

- Pamel (38)

- Liedekerke met Impegem (28)

- Denderleeuw (13)

- Ninove (10)

- Iddergem (9)

- Meerbeke (7)

- Denderhoutem (6)

- Nederhasselt (4)

De resultaten liggen in de lijn der verwachtingen. De aangrenzende dorpen leverden de meeste huwelijkspartners. Toch valt het op dat Pamel over twee en een halve eeuw de parochie bij uitstek was waar een levensgezel gevonden werd. Waarop die voorkeur gebaseerd was is me niet duidelijk. Het centrum van Pamel lag vroeger net over de Dender, maar toch lag er nog altijd de Dender tussen. De Pamelaars stapten letterlijk en figuurlijk in het bootje om te Okegem te trouwen en omgekeerd. Mogelijk is dit een fenomeen dat zichzelf bestendigde, er woonde veel familie langs beide zijden van de Dender en er waren dus ook meer contacten dan gewoonlijk.

Tenslotte nog dit: in vrij veel gevallen vonden Okegemse trouwlustigen hun partner op hun werkplaats. Veel jonge mensen dienden als knecht en meid in de naburige dorpen en zelf verder weg. Uit de schaarse aantekeningen daaromtrent vernemen we soms dat de betrokken Okegemse werkzaam was in de parochie waar zij haar man vond5. Omgekeerd werkten er ook jonge inwoners van naburige dorpen als inwonende knecht of meid op de grote hoeven te Okegem. Zij vonden hun levensgezel te Okegem en bleven er wonen6.


 

1  Dat bedroch der vrouwen tot een onderwijs ende exempel van allen mannen ionck ende out, om dat si sullen weten, hoe bruesch, hoe valsch, hoe bedriechlijk dat die vrouwen zijn. Geciteerd in VANDENBROEKE C., Vrijen en trouwen van de Middeleeuwen tot heden, p. 19.

2  Ibidem, p. 20.

3  VANDENBROECKE C., o.c., p. 20.

4  Zie VAN ISTERDAEL H., Historiek van het Hof te Eversem of Hof te Haeseleer, in: Mededelingen Heemkring Okegem, 1978, p. 98.

5  Enkele voorbeelden: Elisabeth Van Havermaet trouwde te Okegem in augustus 1783 met Jan Frans Verbeken van Hekelgem. Zij woonde voor haar huwelijk te Hekelgem; Petronella Joanna Van den Berghe trouwde in oktober 1784 met Simon Callebaut van Aaigem. Zij woonde voor haar huwelijk te Aaigem. In hetzelfde geval is bijvoorbeeld nog Isabella Constantia Vetsuypens te Herlinkhove.

6  Bijvoorbeeld Joanna Catharina Cergonie van Wambeek woonde te Okegem als meid en leerde hier Jacobus Van den Berghe kennen. Zij huwden op 24 juni 1788.